Quan sát sự lười biếng

Thay vì bị lười biếng làm cho ngã lòng, ta có thể nhìn thật sâu vào nó: khoảnh khắc biếng nhác này sẽ trở thành vị thầy của riêng ta.

Trong truyền thống, lười biếng thường được dạy như là một trong các chướng ngại trên con đường tỉnh thức. Có nhiều kiểu lười. Đầu tiên là kiểu lười hướng đến sự dễ chịu, ta chỉ cố gắng duy trì sự ấm áp thoải mái. Rồi đến kiểu lười chán nản, một sự thoái chí sâu sắc, trạng thái tuyệt vọng, muốn bỏ cuộc. Rồi có cả kiểu lười dửng dưng, là khi ta co cứng lại vào trong sự từ bỏ và cay đắng của mình, và khóa chặt cửa vào.

HƯỚNG ĐẾN SỰ DỄ CHỊU

Có nhiều cách để hướng đến dễ chịu. Sogyal Rinpoche viết rằng ở phương Đông chẳng hạn, sự lười biếng thể hiện trong lối sống lè phè trà dư tửu hậu, để cho ngày tháng trôi qua. Ở phương Tây, ngài quan sát rằng lười biếng thường biểu hiện trong tốc độ. Người ta vội vàng di chuyển từ việc này sang việc khác, từ phòng gym đến văn phòng đến quán bar đến khóa thiền trên núi đến bếp, sân sau, câu lạc bộ. Ta cứ tất tả đi tìm, đi kiếm, đi gom sự dễ chịu và thanh thản.

Dù ta lè phè hay vội vã, và dù ta đang ở bất kỳ đâu trên địa cầu này, thì kiểu lười hướng đến dễ chịu này cũng có đặc tính là một sự phớt lờ sâu sắc. Ta tìm kiếm sự quên lãng: một cuộc đời không đau, một nơi ẩn náu khỏi khó khăn hay cảm giác tự nghi ngờ bản thân hay trạng thái bực dọc căng thẳng. Ta muốn trốn chạy khỏi chính mình, thoát khỏi cuộc đời đang xảy ra với mình. Vậy là thông qua sự lười ta đi tìm khoảng hở và sự giải thoát; nhưng càng tìm càng như uống nước biển, vì cơn khát thèm dễ chịu và thanh thản chẳng bao giờ được thực sự thỏa mãn.

CHÁN NẢN

Kiểu lười chán nản được đặc trưng bởi tính dễ bị tổn thương, dễ bị xúc phạm, và không biết phải làm gì. Ta chỉ cố gắng để là bản thân mình và không làm nổi việc đó. Sự tồn tại của ta đang không ổn. Ta theo đuổi khoái lạc và không tìm thấy hạnh phúc lâu dài. Ta bỏ thời gian đi nghỉ dưỡng, học thiền, nghiên cứu tâm linh, hay dành nhiều năm trời để cống hiến cho một vài quan điểm chính trị hay triết học nào đó. Ta giúp người nghèo và cứu cây và uống say và chơi thuốc, và ta không tìm thấy sự thỏa mãn ở đâu cả. Ta cố gắng và ta thất bại. Ta đi đến một trạng thái đau đớn và tuyệt vọng. Ta thậm chí không còn muốn di chuyển nữa. Ta chỉ muốn nằm xuống ngủ một giấc ngàn năm. Cuộc đời ta thật vô nghĩa. Cảm giác chán nản đau đớn tới mức khiến ta tê liệt.

DỬNG DƯNG

Lười dửng dưng khô cứng hơn, lạnh lẽo hơn, nhiều mùi định mệnh hơn. Kiểu lười đặc thù này có vị của hoài nghi và cay đắng. Ta thấy chẳng muốn quan tâm con mẹ gì nữa hết. Ta thấy vừa lười vừa cay độc. Ta cay độc với cuộc đời thảm hại đáng thất vọng này, ta cay độc với người này người nọ. Và chủ yếu là ta cay độc với chính ta. Ta đã phạm sai lầm. Ta không chắc sai lầm ấy chính xác là gì, nhưng mọi thứ đều sai bét cả; và giờ thì kệ bà nó chứ! Ta cố gắng quên đi theo mọi cách có thể. Ta thôi không làm gì nhiều nữa. Ta cảm thấy đằng nào thì ta cũng không làm được gì mấy, và thực lòng thì, ta không quan tâm.

THẾ THÌ TA LÀM GÌ?

Có một giả định đã được cài sẵn trong tình thế làm người rằng ta phải trừ bỏ đi những sai lầm thiếu sót của mình; để xứng đáng làm người, ta phải có khả năng băng qua những yếu kém của mình. Vì thế có lẽ điều cần làm của một người trưởng thành là phá hủy tính lười biếng bằng một quả bom, hoặc nhấn chìm nó xuống Đại Tây Dương với một khối nặng khổng lồ để nó không bao giờ trồi lên trở lại, hay gửi nó vào trong vũ trụ để nó lạc trôi vào vô cực và ta sẽ không bao giờ phải dính líu gì tới nó nữa.

Nhưng nếu ta hỏi chính mình, rằng niềm vui đến từ đâu? Niềm cảm hứng đến từ nơi nào? Thì ta sẽ nhận ra rằng chúng không bao giờ đến từ việc xóa sổ bất cứ điều gì. Chúng không đến từ việc chẻ mình ra làm hai và nỗ lực chống lại chính năng lượng của mình. Chúng không đến từ việc coi lười biếng là đối thủ, hay một thứ gì đó ở ngoài kia mà chúng ta cần vượt qua. Chúng không đến từ việc phỉ báng bản thân ta.

Con đường tỉnh thức là một quá trình. Nó là một quá trình dần dần học cách trở nên thân mật với cái mà ta gọi là những chướng ngại. Vậy thay vì nản lòng bởi lười biếng, ta có thể nhìn sâu vào trong lười biếng, trở nên tò mò về lười biếng. Ta có thể hiểu về lười biếng một cách thực sự sâu sắc.

Ta có thể hợp nhất với lười biếng, đi vào trong lười biếng, biết mùi và vị của nó, cảm nhận nó hoàn toàn trong thân thể mình. Con đường tâm linh là quá trình buông dần vào trong khoảnh khắc hiện diện này. Ta chạm vào khoảnh khắc ơ hờ hay chán nản này, khoảnh khắc đau đớn, trốn tránh, hay dửng dưng. Ta chạm vào nó rồi tiếp tục di chuyển. Đó là cách luyện tập. Dù trong khóa thiền hay trong sinh hoạt hàng ngày, ta luyện tập bằng cách buông đi phán xét của mình và tiếp chạm với phẩm chất cảm nhận được của từng trải nghiệm sống. Ta có thể chạm vào từng trải nghiệm mà không bị mắc lại bởi câu chuyện. Ta có thể chạm vào khoảnh khắc hiện tồn này rồi tiếp tục lưu chuyển (*).

Ta đang ngồi thiền hay đang làm những việc thường ngày, bỗng có gì đó hối thúc ta lắng nghe những gì ta nói. Điều ta nghe thấy là, ôi chao, chao ôi, khốn khổ thân tôi! Tôi là cả một sự thất bại. Chẳng còn tí hy vọng nào. Ta nhìn những gì ta làm với chính mình, nghe những gì ta nói với chính mình, quan sát cách ta đã nản lòng như thế nào và làm phân tâm mình ra sao. Rồi ta buông những câu chữ ấy đi và chạm vào cốt tủy của khoảnh khắc này. Ta tiếp chạm với chính trung tâm của khoảnh khắc hiện tồn này rồi để nó lưu chuyển. Đây là cách ta luyện tập. Cứ thế và cứ thế, đây là cách ta thực hành.

Ta làm thân với nỗi chán nản bằng lòng trung thực và sự ân cần. Thay vì rút lui khỏi nỗi đau đớn của lười biếng, ta xích lại gần hơn. Ta nghiêng mình vào con sóng, và bơi cùng với nó. (**)

Đâu đó trong lúc ở lại với khoảnh khắc này, có thể ta sẽ nhận ra rằng có rất nhiều người chị và người anh bất hạnh ngoài kia, cũng đau khổ như ta đang đau khổ. Khi trở nên thân mật với nỗi đau, với sự lười của chính ta, ta thấy mình đang tiếp chạm với tất cả họ, hiểu họ, nhận họ hàng với tất thảy mọi người.

Ta đang ngồi trước tivi ăn bimbim, uống bia, hút thuốc. Hết ngày này đến ngày khác, hết giờ này đến giờ khác. Rồi vì một lý do nào đó, ta bỗng thấy mình thật rõ ràng. Ta thấy mình có lựa chọn: hoặc ăn tiếp gói bimbim thứ mười và xem tiếp phim bộ thứ mười sáu, hoặc đồng cảm với sự ngã lòng và lười biếng của chính mình theo một cách trung thực và cởi mở. Thay vì tiếp tục phân tâm và đóng kín, ta dấn tới và lỏng ra. Đây là cách ta thực hành.

Có thể ta mở cửa sổ và ra ngoài đi dạo một vòng, hoặc có thể ta ngồi yên lặng, nhưng bất cứ điều gì ta làm, ta thấy mình cần ở lại với mình, đi vòng qua câu chữ, đi sâu hơn sự phớt lờ, để cảm nhận được phẩm chất của khoảnh khắc này trong tim ta, trong ruột ta, cho ta, và cho hàng triệu tha nhân đang trên cùng một con thuyền. Ta bắt đầu luyện tập với tấm lòng rộng mở và lòng bi mẫn hướng về khoảnh khắc này. Chính khoảnh khắc lười biếng này trở thành vị thầy của riêng ta.

Khoảnh khắc quý giá này chính là phương cách sâu sắc để ta thực tập chữa lành.

Bài viết của Pema Chödrön

Đỗ Hữu Chí dịch

Bài được đóng góp trong Group Viết Để Tự Do cùng Phiên Nghiên. Xin tôn trọng tác giả và dịch giả, hãy ghi chú khi chia sẻ.


Lời Phiên: Hãy thử quan sát sự lười biếng của bạn trong việc viết hoặc nhìn những chữ trên trang đã viết với góc nhìn mới này, có điều gì trong bạn được đánh thức không?

Tặng bánh mì cho Viết để tự do

Viết Để Tự Do được Phiên Nghiên khởi xướng để kết nối cộng đồng những người thích Viết, thực hành Freewriting như một công cụ bày tỏ, tìm hiểu bản thân, vì khi một người hạnh phúc sẽ có một cộng đồng quanh họ hạnh phúc! Phiên và nhóm thực hiện luôn biết ơn sự chia sẻ của bạn, dù khoản đóng góp bằng “1 ổ bánh mì” hay “1 lò bánh mì”. Biết ơn vài phút mà bạn dành ra để thực hiện nghĩa cử này bằng cách click vào link dưới nha.

3 Comments

Nhận xét về Dương Phương Hiếu Hủy trả lời

Điền thông tin vào ô dưới đây hoặc nhấn vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s