“Xem giải trí cho vui” – Hôm nay thấy câu này nhiều vì một sự kiện trên mạng nên mình viết tiếp chuyện hồi lâu đọc được giải thích về việc tại sao người ta cứ tò mò vào đời sống riêng của người khác.
Trong thời tiền sử, con người sống thành những nhóm nhỏ nên hầu như dễ biết rõ từng người trong bộ lạc. Ai đáng tin, ai lừa dối, ai đang liên minh với ai… là những thông tin quyết định sự sống còn. Tổ tiên mình cũng thấy cực kỳ ấn tượng với mấy người “thành công” như săn bắn thành công, cua ghệ thành công… vì cũng liên quan sống còn, rồi cũng sợ bị cô lập nếu không biết cái gì đó mà người khác biết. Người theo dõi sát các mối quan hệ xã hội xung quanh thì tồn tại tốt hơn, còn người thờ ơ thì bị bỏ lại phía sau.
Thú vị là có một nghiên cứu của Đại học California, Berkeley cho rằng não bộ không phân biệt được thông tin và thức ăn nhiều như ta tưởng. Một nghiên cứu dùng fMRI để quan sát điều gì xảy ra khi con người nhận thông tin mới phát hiện ra rằng thông tin kích hoạt cùng một vùng não mà tiền bạc, thức ăn, và cả một số loại chất gây nghiện cũng kích hoạt. Nhà nghiên cứu Ming Hsu so sánh giống như cách cơ thể có thể bị hấp dẫn bởi “calo rỗng” từ đồ ăn vặt, não cũng có thể định giá quá cao những thông tin khiến ta cảm thấy dễ chịu nhất thời, gây tò mò, dù chẳng thực sự hữu ích – thứ mà ông gọi là sự tò mò nhàn rỗi (“idle curiosity”).
Mình nghĩ nếu sự tò mò đó đến từ nhu cầu kết nối, muốn hiểu con người, hiểu các mối quan hệ, học cách sống, và từ đó rút ra được chân lý về tính tương đồng nhân loại – “common humanity” là chuyện tốt, là bản năng xã hội lành mạnh đã có từ lâu. Nhưng nếu nó chỉ là phản xạ tìm “calo rỗng”, một cách để né tránh sự im lặng, né tránh câu hỏi khó hơn về chính đời mình thì đáng để dừng lại tự vấn: “Mình đang chạy trốn điều gì, bằng cách tò mò quá mức vào đời sống của người khác?”
Mỗi tin tức, mỗi câu chuyện đời tư của một người xa lạ mà ta lướt qua nghe hóng, đều để lại dấu vết hóa học trong não, dù ta có “chỉ xem cho vui” hay không. Đó là lý do câu “giải trí thôi mà” đôi khi là một cách tự trấn an, để khỏi phải hỏi mình đang nuôi cái gì trong đầu mỗi ngày, khỏi phải hỏi mình đang gặp cái gì trong đời?
Việc “giải trí” không sai, nó cần thiết để thư giãn nghỉ ngơi có góc nhìn khác… Nhưng cách ta chọn thứ gì để nuôi tâm trí mỗi ngày là một hành động cần rõ biết, không nên là thói quen vô thức. Vì những gì ta tiêu thụ, không chỉ qua miệng, mà qua mắt, qua tai, qua từng khoảnh khắc chú tâm ta trao đi sẽ nuôi dưỡng cuộc đời ta.
