FAREWELL MY CONCUBINE (BÁ VƯƠNG BIỆT CƠ)

FAREWELL MY CONCUBINE (BÁ VƯƠNG BIỆT CƠ) là một trong những bộ phim buồn nhất mà tôi từng xem. Nỗi buồn ấy như dòng nước ngầm xiết chảy, như gió nhẹ lay mà rũ cả đào xuân. Nó ở lại trong tôi day dứt nhiều hôm, và không thể viết ra.

Hôm nay 1/4, kỷ niệm ngày mất của Trương Quốc Vinh, cũng muốn nhân dịp mà được trang trọng viết xuống. Dù chẳng thể bao hàm được toàn bộ cảm xúc và những gì mình muốn nói nhưng biết đâu có ai đó sẽ xem và chia sẻ cùng tôi.

.

Bá Vương Biệt Cơ nguồn gốc vốn là một vở tuồng cổ trong kinh kịch, kể về cuộc ly biệt giữa Sở Bá Vương (tức Hạng Vũ) và nàng Ngu Cơ. Đạo diễn Trần Khải Ca làm bộ phim điện ảnh cùng tên, thắng giải Cành cọ vàng ở Liên hoan phim Cannes và được đề cử Oscar năm 1993.

Ý tưởng thực hiện bộ phim xuất phát từ chính Trương Quốc Vinh. Anh đọc được tiểu thuyết cùng tên của Lý Bích Hoa, và Lý Bích Hoa tuyên bố rằng nếu không phải là Trương Quốc Vinh vào vai Trình Điệp Y thì bà sẽ không cho phép tiểu thuyết được dựng thành phim.

Tôi mang ơn sự quyết liệt của Lý Bích Hoa để ta có được một Bá Vương Biệt Cơ lưu dấu Trương Quốc Vinh mãi mãi.

.

Hồi xem xong, tôi không viết được gì cả. Chỉ thấy trong người chùng xuống khoảng không như thể vừa đi ngang qua một kiếp người vừa đau đớn, đẹp đẽ, quyết liệt, và cô đơn.

Nhiều người nói Điệp Y như một người khác khi hoá thân Ngu Cơ trên sân khấu, nhưng tôi thấy ngược lại. Nỗi sầu muộn của Điệp Y được chôn sâu dưới ánh đèn sân khấu, và cũng được sống thật nhất dưới ánh đèn sân khấu.

Điệp Y không phải là một vai diễn. Trương Quốc Vinh là người ấy. Không phải vì kỹ thuật diễn xuất mà vì anh không cần diễn.

.

Bá Vương Biệt Cơ không chỉ nhắc về một xã hội từng khủng khiếp như thế, nó còn mang theo sự trùng hợp gần như kỳ lạ giữa đời thực và màn ảnh.

Cái bi kịch của Điệp Y – không được là chính mình, sống trong một thế giới chỉ chấp nhận anh khi anh đứng dưới ánh đèn sân khấu – có lẽ cũng là một phần bi kịch của chính Trương Quốc Vinh.

Vừa thuộc về và vừa bị từ chối.

Vừa được tung hô và vừa bị bỏ rơi.

Vừa sống cho mình và vừa sống trong cái khuôn mẫu mà người khác mong đợi.

Chỉ có anh biết rõ nhất là anh muốn gì.

Chỉ có Ngu Cơ rõ nhất lòng Ngu Cơ.

Một người không thể là ai khác ngoài chính mình, dù nhận ra cái “chính mình” ấy không ai muốn thấy. Nỗi đau của việc biết rõ nhưng không thể, bởi thời cuộc bởi xã hội, là nỗi đau găm đầy sự tức giận, bất lực, và đau thương.

Trương Quốc Vinh sống, và diễn, như thể từng vai diễn là một cách để được giải thoát, để được biểu hiện, để được nhìn thấy.

Xem Bá Vương Biệt Cơ để hiểu rằng, có những vai diễn sinh ra chỉ dành cho riêng một người.

.

“Hãy nhìn xem, nhìn xem

tử linh lan nở rộ

sau một trận mưa đêm!”

(Richard Wright – Pháp Hoan dịch)

Anh ra đi để lại nhiều dư chấn đau lòng tiếc nuối cho người thương anh, nhưng thôi thì từ ấy không còn một vai nào khác. Khép tay ôm một kiếp này…

Những gì anh làm qua nghệ thuật đã để lại cái nhìn mới mẻ, sự chấp thuận âm thầm cũng như sự cởi mở của xã hội cho những người giống như anh.

Nguyện mong anh trở lại với Ý Thức Chung trọn vẹn và được hiểu thấu đau đớn của mình.

Nguyện mong mỗi chúng ta có cơ hội được nhìn ngắm và kết nối với nỗi sầu ” từ ngày mẹ cho mang nặng kiếp người” như khi xem Bá Vương Biệt Cơ.

Nguyện mong mỗi chúng ta được sống, được thương, được chấp nhận như chính-mình-là.

Và nguyện mong mỗi chúng ta được ở trong những thời khắc đẹp đẽ nhất cũng như gai góc của mình bằng lòng từ bi với cuộc đời.

Với lòng biết ơn,

Phiên Nghiên

CA, 4/2025