Tui vừa xem Forgotten Island vui ơi là vui thì thấy tin công bố dự án hoạt hình 3D AI “Thế giới trần trụi” rồi cả những hồ hởi dùng AI “quảng bá văn hoá VN” qua nghệ thuật cũng làm tui băn khoăn.
Thôi để nói về cái phim mới coi trước.
Forgotten Island của DreamWorks là một bộ phim siêu cute về hình ảnh, ứng dụng mượt mà đủ thứ kỹ thuật 2D 3D manga anime các kiểu nên rất thú vị, nội dung kể về tình bạn tuổi teen trước các ngã rẽ cuộc đời. Nếu nói về việc quảng bá văn hoá thì phim này quảng bá thành công về văn hoá Philippines một cách khéo léo và hài hước luôn! Coi phim xong thì mọi người lập tức muốn đi ăn món lumpia liền liền.
Nói về quảng bá văn hoá thì không thể không nhắc tới ẩm thực – thứ mà tui nghĩ là thế mạnh của VN.
Tui nhớ trong phim Spider-Man: Brand New Day có cảnh đồng hồ của Ned reo lên giữa lúc cả bọn đang ngồi chơi game, và cậu hào hứng tuyên bố “Banh mi time!” Phim giữ nguyên hai chữ “bánh mì” mà không đổi thành “(Vietnamese) sandwich”. Sau đó, nhiều người đã thử đi ăn món mà Spider-Man đã ăn. Ổ bánh mì trong “Spider-Man” chạm được người xem vì nó nằm đúng chỗ trong đời sống nhân vật, là thứ kết thân tình bạn bè.
Có một bộ phim hồi đó tui cũng rất mê rồi mê luôn văn hoá Mexico chính là Coco – với lời mời bước vào Día de Muertos, ngày lễ của người đã khuất ở Mexico. Coco cũng không đưa Día de Muertos vào phim cho có văn hoá mà quan trọng hơn chính là câu chuyện về nỗi sợ bị lãng quên mà người thuộc quốc tịch nào cũng cảm thấy liên quan. Xem xong, không ai thấy mình vừa được “giáo dục văn hoá” mà được chạm tới ấm áp trong tình thân và tò mò hơn với những nền văn hoá được nhắc tới.
Văn hoá cần được sống và động chứ không phải trưng bày hay kể lể.
Không phải cứ khoác áo dài cho nhân vật thì tự động thành văn hoá.
Không phải cứ kể mình đã ấp ủ bao năm, làm cực khổ thế nào thì kết quả tự động phải hay.
Và không phải cứ gắn chữ AI vào thì tự động thành đổi mới.
Tui không chống công nghệ. Và tui cũng mê những con số “tiết kiệm hàng chục tỷ” được “Thế giới trần trụi” đưa lên chứ. Nhưng tiết kiệm cho ai, để làm gì?
Rồi những họa sĩ hoạt hình trẻ, những người lẽ ra lớn lên qua chính những dự án như vậy, họ sẽ tập nghề ở đâu?
Mỗi khi một từ khoá được treo lên cao từ “chuyển đổi số”, “công nghiệp văn hoá” cho tới bây giờ là “AI”, những người có thông tin sớm, được ngồi gần nơi tạo ra luồng thông tin, sẽ là những người “đi tắt đón đầu” và đón được nhiều tiền nhất. Trend hiếm khi tự nhiên mọc lên. Thường có người gieo, và người gieo thường biết trước từng khu đất hay từng mùa gặt. Hầu hết chúng ta là kẻ qua đường, may lắm thì mót được vài hạt rơi.
Nghệ thuật là một không gian không thể và cũng không nên cưỡng chế. Nó cần được sống như chính nó, giống một đứa trẻ cần được tự do nhìn thấy và trải nghiệm chính mình, tự thấy những lần cringe của mình và từ đó lớn lên.
Chẳng ai thật sự lớn khi bị ép phải lớn. Khi có quá nhiều áp đặt, kể cả áp đặt nhân danh những điều tốt đẹp, chúng ta đang tự tay đánh chết chính thứ mình thực sự hướng tới – Đó có thể là việc quảng bá văn hoá, có thể là làm ra tiền từ văn hoá, chưa nói tới chuyện phát triển nghệ thuật và để con người được lớn lên nhờ nghệ thuật.
Xã hội nhỏ chạy theo trend của xã hội (được cho là) lớn.
Một nhóm người chạy theo trend của một nhóm người.
Khi nào thì chúng ta dám tập trung năng lượng để chọn làm điều mình THỰC SỰ PHẢI LÀM? Đây không chỉ là câu hỏi mang tính cá nhân đâu!
Thôi tui đi mót vài hạt rơi đây. Hứa là mót hạt nào thì tập trung hạt đó hehehe…
(*) Quốc hội đã thông qua Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hoá giai đoạn 2025 - 2035 (với nguồn vốn tối thiểu 122.250 tỷ đồng). Trong các nhiệm vụ của chương trình có thúc đẩy công nghiệp văn hoá, chuyển đổi số và quảng bá văn hoá Việt Nam ra thế giới.
