Vừa rồi có một tin chấn động ngành trị liệu vùng SF Bay Area: Victor Yalom – người sáng lập Psychotherapy.net, một trong những cái nôi về Tâm lý học online hơn 30 năm qua – đã qua đời ở tuổi 66, vì t.ự s.á.t.
Ghi chú: Bài viết nhằm tưởng nhớ Victor Yalom nhưng có thể vô tình kích hoạt cảm xúc khó chịu. Vui lòng cân nhắc trước khi đọc.
Thông tin được gia đình xác nhận công khai qua người em trai Ben Yalom, rằng Victor đã tự kết liễu đời mình sau một năm căn bệnh tâm lý ông từng sống chung đã quay trở lại.
Victor Yalom nổi tiếng không chỉ là nhà trị liệu sáng lập nền tảng Psychotherapy.net, mà cũng vì là con trai của nhà tâm lý học Trị liệu Hiện sinh rất nổi tiếng Irvin Yalom – tác giả cuốn The Gift of Therapy, người thúc đẩy Lý thuyết và Thực hành Trị liệu Tâm lý Nhóm (The Theory and Practice of Group Psychotherapy).
Khi ngồi đọc về gia đình Victor, mình thấy có những thông tin rất đáng chú ý gần đây: Cha mẹ ông rất nổi tiếng và gắn bó với nhau. Mẹ ông, nhà sử học Marilyn Yalom (tác giả cuốn Lịch sử Vú đã xuất bản ở VN) qua đời năm 2019 vì ung thư. Cha ông sau đó tái hôn năm 93 tuổi (2024) với Sakino Sternberg, một nhà tâm lý học lâm sàng ở Berlin. Trong bốn anh em, chỉ có Victor nối nghiệp tâm lý học của cha: Eve trở thành bác sĩ phụ khoa, Reid là nhiếp ảnh gia, Ben là đạo diễn sân khấu (và gần đây, đang dần chuyển hướng sang trị liệu bằng sân khấu.) Có lẽ câu hỏi về Hiện sinh ám ảnh liên thế hệ trong gia đình Yalom.
Victor duy trì phòng mạch riêng ở San Francisco, dẫn dắt các workshop về trị liệu hiện sinh-nhân văn (existential-humanistic), trị liệu nhóm kết hợp với Nghệ thuật rất nổi tiếng. Ông rời Psychotherapy.net vào năm 2025 để nghỉ hưu (nghĩa là chỉ vừa 1 năm trước.)
Victor Yalom có dặn cho người làm nghề: “We have to develop ourselves as our primary tool” – “Ta phải phát triển bản thân mình như công cụ hành nghề chính yếu.” Ông tin nhà trị liệu không phải một chuyên gia trung lập đứng ngoài quan sát mà là một phần của chính cuộc gặp gỡ, dùng cả phản ứng cảm xúc, cả cảm giác trong cơ thể mình để dẫn dắt can thiệp, để mời gọi phản hồi từ thân chủ, để nuôi một sự kết nối sâu. Và vì thế, ta cũng phải phát triển bản thân mình để có khả năng đồng hành xa hơn cùng khách hàng.
Mình đã nghĩ đến chính công việc mình đang làm, từ Coaching, đến Freewriting mentor là những buổi ngồi lại với một người bằng nhiều phương cách. Không có ai trong chúng ta là “chuyên gia sửa chữa” người khác. Chúng ta chỉ là người đồng hành, mang theo sự hiện diện của mình vào cuộc trò chuyện.
Victor rất thích vẽ tranh, vẽ biếm hoạ, điêu khắc gỗ và kim loại, như một cách khác để hiểu và diễn đạt điều khó gọi tên bên trong. Xem các tranh biếm hoạ của ông, mình thấy sự hài hước nhẹ nhàng và trực tiếp chỉ thẳng vào các điểm insights trong nghề. Nhưng xem tranh vẽ của ông thì khác, đó là một sự hỗn độn đầy màu sắc và rực rỡ, nhưng hỗn độn chồng chéo và đầy tràn những câu hỏi không thể gọi thành lời.
Mình không biết chuyện gì đã xảy ra trong năm cuối của Victor. Tin tức về sự qua đời của Victor Yalom khiến mọi người phải khựng lại suy nghĩ, nhất là những người làm nghề “trị liệu”, “chăm sóc sức khoẻ tinh thần”. Sự thật là người dành cả đời đồng hành cùng người khác cách hiện diện với nỗi đau đã chọn cách ra đi một mình. T.ự s.á.t hiếm khi là kết quả của một nguyên nhân đơn lẻ. Nó thường là kết quả của một sự tương tác phức tạp giữa đau khổ cảm xúc, bệnh tâm lý, tính dễ tổn thương sinh học, hoàn cảnh sống… mà phần lớn vẫn vô hình, ngay cả với những người thân cận nhất.
Dù đây không phải là một sự thật phổ biến, nhưng cái chết của ông một lời nhắc đau đớn về một điều rất quan trọng: Chuyên môn trong ngành tâm lý không mang lại miễn nhiễm trước đau khổ tâm lý.
Biết nhiều về tâm lý học không phải một tấm khiên. Ba mươi năm giúp người khác không phải một tấm khiên. Điều duy nhất có thể là một tấm khiên, có lẽ, là sự cho phép của chính họ mở cánh cửa với cuộc đời. Và nếu như vậy, sự cho phép của chính họ trong việc đóng hay mở cánh cửa đó, tận cùng, vẫn là quyền của họ.
Mình không quen Victor Yalom nhưng đã học nhiều điều từ những gì ông để lại (sẽ viết riêng sau). Hôm nay, khi ngồi viết những dòng này để tưởng nhớ Victor Yalom, mình cũng muốn dùng lời Victor đã nhắc để tự vấn rằng: Nếu công cụ hành nghề chính yếu của mình là chính con người mình, thì mình đang chăm sóc cho công cụ ấy ra sao?
Cảm ơn những gì Victor đã khám phá, đã thực hành, đã nhắc nhở, đã nỗ lực, đã tận hưởng bằng cả cuộc sống của mình.
Rest In Peace.
Phiên Nghiên
SF Bay Area, 08/7/2026
